بازی برای کودک پرانرژی در آپارتمان: اول تخلیه، بعد آرامش

اگر بچه‌تان از صبح از در و دیوار بالا می‌رود، به احتمال زیاد چیزی خراب نیست: بدن بچه‌ی نوپا و پیش‌دبستانی برای حرکت ساخته شده و آپارتمان جای کافی برایش ندارد. راهی که در خانه جواب می‌دهد سه قدم دارد: اول ده پانزده دقیقه بازی پرتحرکِ امن، بعد یک بازی «برو و وایسا» که کنترل را تمرین می‌دهد، و آخر یک بازی آرام که بچه را فرود بیاورد.

ترتیب این سه قدم مهم است. بچه‌ای را که هنوز انرژی دارد نمی‌شود یک‌باره نشاند؛ ولی بچه‌ای که ده دقیقه از تونل پتویی رد شده و از کوسن‌ها بالا رفته، برای یک بازی آرام آماده‌تر است.

پرانرژی بودن معمولاً یعنی بچه دارد کار خودش را می‌کند

مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC) توصیه می‌کند بچه‌های ۳ تا ۵ ساله در طول روز فعال باشند، چون حرکت برای رشدشان لازم است. پس بچه‌ای که نمی‌تواند آرام بنشیند، بیشتر وقت‌ها فقط دارد همان کاری را می‌کند که بدنش می‌خواهد.

سازمان ZERO TO THREE هم یادآوری می‌کند که بچه‌ی دو تا سه ساله با این‌که می‌داند کاری ممنوع است، هنوز توانایی کامل برای متوقف کردن خودش را ندارد. این مهارت کم‌کم و با تمرین ساخته می‌شود.

پس هدف خاموش کردن این انرژی نیست. هدف این است که جای امنی برای خرج کردنش بسازیم و در همان حین، «ایستادن» را هم کم‌کم تمرین کنیم.

قبل از شروع: یک گوشه‌ی امن در خانه

لازم نیست اتاق بازی داشته باشید. یک تکه از پذیرایی کافی است: فرش یا یک تشک نازک پهن کنید، میز عسلی را کنار بکشید و لیوان چای و گلدان را از دسترس بردارید.

اگر نگران همسایه‌ی طبقه‌ی پایین هستید، بازی‌هایی را انتخاب کنید که بیشتر خزیدن و چهاردست‌وپا راه رفتن دارند تا پریدن. پریدن را هم روی کوسن و تشک نگه دارید، نه روی سرامیک.

قدم اول: انرژی را خالی کنید

این بازی‌ها برای وقتی است که بچه دارد روی مبل بالا و پایین می‌پرد و هیچ حرفی را نمی‌شنود. همه‌شان با وسایل خود خانه اجرا می‌شوند. بازی‌های بیشتر از این دست را در صفحه‌ی بازی‌های حرکتی درشت پیدا می‌کنید.

کوه بالشتی (۱۴ تا ۲۴ ماهگی): بالش‌ها و کوسن‌های مبل و یک پتوی تاشده را روی هم بچینید تا یک تپه‌ی نرم بشود. بگذارید بچه از آن بالا برود، از طرف دیگر پایین بیاید یا رویش غلت بزند. لازم نیست مدام دخالت کنید؛ فقط نزدیک باشید. چون سطح نرم و ناپایدار است، بدن بچه مدام باید خودش را تنظیم کند. زیر بالش‌ها هیچ چیز سفت یا نوک‌تیزی نباشد و بچه را روی تپه تنها نگذارید.

نجات دوستان کوچولو (۱۵ تا ۲۴ ماهگی): چند عروسک حیوانی را این‌طرف و آن‌طرف اتاق پخش کنید و خودتان با یک سبد آن سر اتاق بنشینید. بگویید «اردک رو بیار!» تا برود پیدایش کند و برایتان بیاورد. این رفت‌وآمد مکرر هم انرژی را خرج می‌کند، هم اسم حیوان‌ها را. عروسک‌ها از یک لیوان کوچک بزرگ‌تر باشند.

مسیر ماجراجویی خونگی (از ۱۸ ماهگی تا حدود ۴ سالگی): یک پتو روی دو صندلی بیندازید تا تونل بشود، کنارش چند حوله‌ی لوله‌شده بچینید که از رویشان قدم بردارد، و آخر مسیر یک سبد بگذارید که توپ نرم را داخلش بیندازد. مسیر را چند بار با هم بروید و حرکت‌ها را بگویید: «برو زیرش… حالا از روش رد شو». برای بچه‌ی بزرگ‌تر ایستگاه اضافه کنید.

کاروان حیوانات (۲ تا ۴ سالگی): با کوسن و تونل پتویی و یک خط چسب کاغذی روی زمین مسیر بسازید و از بچه بخواهید هر تکه را مثل یک حیوان رد کند: خرسی روی دست‌وپا، خرگوشی با جفتک، خزنده روی شکم. این راه رفتن‌ها کار عضلانی سنگینی دارند که به آرام‌تر شدن بعدی کمک می‌کند. اگر همسایه‌ی پایین خواب است، خرسی و خزنده را بیشتر کنید و جفتک را روی کوسن ببرید.

قدم دوم: حرکت با قانون؛ «برو» و «وایسا»

وقتی تندی اول کمی خوابید، یک قانون ساده اضافه کنید. ایستادن وسط هیجان، همان مهارتی است که بچه‌ی پرانرژی بیشتر از همه به تمرینش نیاز دارد. مرکز رشد کودک دانشگاه هاروارد در راهنمای بازی برای بچه‌های ۳ تا ۵ ساله توضیح می‌دهد که در رقص و ایست، اگر وقتی آهنگ قطع می‌شود تصویر یک حالت بدن را نشان بدهید، بچه باید حرکتش را نگه دارد و توجهش را به همان تصویر بدهد.

چراغ‌قرمز، چراغ‌سبز (از ۱۸ ماهگی تا ۳ سالگی): دو دایره‌ی کاغذی قرمز و سبز را به یک چوب بستنی یا قاشق چوبی بچسبانید. آن سر اتاق بایستید؛ سبز را که نشان دادید بگویید «برو!» و قرمز را که نشان دادید بگویید «وایسا!». بعد از چند دور تابلو را به خودش بدهید تا او «راهنما» بشود. ZERO TO THREE هم همین بازی را برای تمرین کنترل تکانه در بچه‌های دو تا سه ساله پیشنهاد می‌کند. برای شروع می‌توانید فقط با اشاره‌ی دست بازی کنید.

برقص و یخ بزن (۱ تا ۵ سالگی): آهنگ شاد بگذارید و با هم برقصید. ناگهان آهنگ را قطع کنید و خودتان مثل مجسمه بی‌حرکت بایستید: «یخ بزن!». برای بچه‌ی سه تا پنج ساله چند کارت ساده بکشید که هر کدام یک حالت بدن را نشان می‌دهد (دست بالا، یک‌پا، خم‌شده) و وقتی آهنگ قطع شد یکی را نشان بدهید.

دنبال کن، دنبال کن (۲ تا ۳ سالگی): وسیله نمی‌خواهد. یک حرکت انتخاب کنید، مثلاً پریدن، و آهنگین بخوانید: «دنبال، دنبال، دنبالِ سارا…». بچه باید دقیقاً همان حرکت را تقلید کند. بعد جایتان را عوض کنید تا او حرکت را انتخاب کند و شما تقلید کنید.

بولینگ خونگی با شماره (۲ تا ۳ سالگی): پنج شش قوطی خالی ماست و شیر را ردیف کنید و با توپ نرم نوبتی بزنید. هیجانش بالاست، ولی بچه باید صبر کند تا نوبتش بشود. فقط قوطی پلاستیکی یا مقوایی، نه فلزی لبه‌تیز.

بگو نه، بکن! (۴ تا ۶ سالگی): اگر گفتید «این کارو بکن» و حرکتی کردید، بچه تقلید می‌کند؛ اگر گفتید «اون کارو بکن»، باید بی‌حرکت بماند، حتی اگر شما حرکت کنید. کم‌کم سرعت را بالا ببرید.

اشتباه در این بازی‌ها بخشی از بازی است. اگر وسط «وایسا» دوید، بخندید و دور بعد را شروع کنید. این بازی‌ها و بازی‌های مشابه را در صفحه‌ی بازی برای کارکردهای اجرایی هم می‌بینید.

قدم سوم: فرود آرام

راهنمای هاروارد فعالیت‌های آرام‌تری مثل حالت‌های یوگا همراه با نفس آهسته را هم پیشنهاد می‌کند؛ کارهایی که تحریک را کم می‌کنند و از بچه می‌خواهند توجهش را جمع کند. قدم سوم همین است: همان بدنی که چند دقیقه پیش می‌دوید، حالا یاد می‌گیرد آهسته شود.

شیرهای خواب‌آلو (۳ تا ۴ سالگی): هر دو «شیر خواب» می‌شوید و بی‌حرکت روی زمین دراز می‌کشید. یک نفر «شکارچی» است که دور شیر می‌چرخد و شکلک درمی‌آورد، ولی حق ندارد دستش بزند. شیری که بخندد یا تکان بخورد بیدار شده. چون خنده دارد، بچه‌ی پرانرژی راحت‌تر وارد آرامش می‌شود. اول ده ثانیه کافی است.

عروسک نفس‌کش (۲ تا ۶ سالگی): بچه دراز بکشد و یک عروسک نرم روی شکمش بگذارد. بگویید: «نفس بکش، ببین عروسک بالا می‌ره… حالا نفس بده، پایین میاد.» می‌توانید بگویید عروسک سوار آسانسور شده. عروسک سبک باشد و دکمه یا چشم کندنی نداشته باشد.

کش‌وقوس آروم (۳ تا ۶ سالگی): روی فرش چند حرکت ساده کنید: دست‌ها بالا مثل درخت، قوز مثل گربه. هر حالت را بیست سی ثانیه نگه دارید و نفس عمیق بکشید. آخرش بگویید «مثل عروسک پارچه‌ای شل شو».

در این قدم چراغ را کمی کم کنید و صدای خودتان را هم پایین بیاورید. اگر این قدم را به روال شب تبدیل کردید، بازی‌های بیشتری در بازی‌های قبل خواب هست.

یک عصر معمولی، با همین سه قدم

ساعت شش عصر است و پسر سه‌ساله‌تان روی مبل بالا و پایین می‌پرد. قبل از این‌که شام را بار بگذارید، با دو صندلی و یک پتو تونل بسازید و ده دقیقه مسیر ماجراجویی بروید. بعد پنج دقیقه چراغ‌قرمز، چراغ‌سبز. آخر هم عروسک را روی شکمش بگذارید و پنج نفس آرام با هم بشمارید.

همه‌اش بیست دقیقه است. بعدش احتمالاً بچه‌ای دارید که حاضر است کنار شما در آشپزخانه بنشیند.

چند چیز که کار را آسان‌تر می‌کند

• خودتان هم بازی کنید. بچه وقتی شما هم از تونل رد می‌شوید یا یخ می‌زنید، بیشتر در بازی می‌ماند.
• رفتن به قدم بعد را خبر بدهید. «دو دور دیگه، بعد شیرها می‌خوابن» بهتر از قطع ناگهانی جواب می‌دهد.
• وقتی هنوز خوش می‌گذرد تمامش کنید. بازی‌ای که با خنده تمام شود، فردا راحت‌تر شروع می‌شود.
• قدم اول را به ساعت‌های نزدیک خواب نبرید. آن ساعت مال قدم سوم است.
• وسیله لازم نیست. برای روزهایی که حوصله‌ی چیدن ندارید، سراغ بازی‌های بدون وسیله بروید.