تعادل با تمرین ساخته میشود و بهترین تمرینش بازیهای کوتاه روزانه روی زمین خانه است، به شرطی که بازی به سن بچه بخورد. نوزاد نشسته با دراز کردن دست برای یک اسباببازی تمرین میکند، بچهی نُه تا دوازده ماهه با جابهجا کردن وزنش کنار مبل، نوپا روی سطح نرم و ناهموار، و بچهی سه تا شش ساله روی یک خط چسب کاغذی.
زمین خوردن هم بخشی از همین یادگیری است. کار شما این است که زمین نرم باشد، مسیر امن باشد و خودتان نزدیک باشید. در ادامه برای هر سن چند بازی آمده، هر کدام با پیوند به صفحهی مراحل مصور همان بازی.
چرا بچهها اینقدر زمین میخورند
سایت HealthyChildren، وابسته به آکادمی اطفال آمریکا، دربارهی بچههای هشت تا دوازده ماهه میگوید اولین قدمها لرزان است و جلوگیری کامل از ضربه و کبودی تقریباً ناممکن است؛ توصیهاش این است که با این اتفاقها عادی برخورد کنید.
این روند تا سالها ادامه دارد. به گفتهی همین سایت، بچهی سه ساله هنوز برای ایستادن روی نوک پا یا روی یک پا باید حواسش را جمع کند، و تا چهار پنج سالگی هماهنگیاش خیلی بهتر میشود. همانجا آمده که چند ضربه و کبودی اجتنابناپذیر است و حتی به بچه کمک میکند حد و مرز تواناییاش را کشف کند، ولی نظارت بزرگتر همچنان لازم است.
پس اگر بچهی شما هم زیاد زمین میخورد، به احتمال زیاد دارد همان مسیر معمول را طی میکند. بازیهای زیر فرصت تمرین بیشتر و امنتر به او میدهند.
۶ تا ۹ ماهگی: تعادلِ نشسته
در این سن، تعادل یعنی اینکه بچه بتواند بنشیند و برای چیزی دست دراز کند بیآنکه بیفتد.
دراز دست تا گنجینه (۶ تا ۹ ماهگی): بچه را روی زمین بنشانید و دورش چند بالش نرم بچینید. یک اسباببازی را کمی جلوتر از دسترسش بگذارید تا برای برداشتنش به جلو خم شود؛ بعد اسباببازی بعدی را کمی چپ و بعد راست بگذارید تا تنهاش بچرخد. واکنشی که نوزاد با آن دستش را برای نیفتادن زمین میگذارد، در این ماهها هنوز کامل نشده؛ پس بالشها را حذف نکنید و اگر لازم شد از پشت کمرش را نگه دارید.
سواری جادویی روی پتو (۶ تا ۹ ماهگی): بچه را شکمخواب روی یک پتو بگذارید، دو گوشهی پتو را محکم بگیرید و خیلی آهسته روی زمین بکشید، انگار سوار قایق است. این حرکت آرام عضلات گردن، کمر و شانه را که برای نشستن و خزیدن لازماند تقویت میکند. اگر سرش را هنوز خوب نگه نمیدارد یا از شکمخوابی ناراحت میشود، این بازی را کنار بگذارید.
۹ تا ۱۲ ماهگی: از ایستادن کنار مبل تا قدمهای اول
به گفتهی HealthyChildren، بچه در این سن هر فرصتی پیدا کند خودش را بالا میکشد و میایستد، و وقتی دست شما آزاد نیست، کنار مبلمان راه میرود. بازیهای این بخش همین تلاش را هدفمند میکنند. برای بازیهای دیگر این سن سری به بازی با کودک ۹ ماهه بزنید.
توپ ساحلی شکمخوابی (۹ تا ۱۲ ماهگی): یک توپ ساحلی را طوری باد کنید که کمی نرم بماند. بچه را شکمخواب رویش بگذارید، با دو دست محکم نگهش دارید و خیلی آرام جلو و عقب و بعد چپ و راست تکانش بدهید. حرکت روی سطح ناپایدار، عضلات مرکزی بدن و واکنشهای تعادلی را تقویت میکند. دستهایتان حتی یک لحظه از روی بچه برداشته نشود و از بادکنک بهجای توپ استفاده نکنید.
بایست و برس (۹ تا ۱۲ ماهگی): بگذارید کنار یک مبل سنگین بایستد و به آن تکیه کند. اسباببازی را کمی آنطرفتر روی مبل بگذارید تا وزنش را به یک طرف ببرد؛ بعد به طرف دیگر ببریدش. جابهجا کردن وزن، پایهی راه رفتن است.
گنجیابی دور مبل (۹ تا ۱۲ ماهگی): دو صندلی سنگین را چند سانتیمتر با فاصله بگذارید و اسباببازی را روی صندلی دوم. بچه برای رسیدن به آن، دستبهدست از یکی به دیگری میرود. وقتی راحت شد، فاصله را کمی بیشتر کنید تا یک قدم کوچک بدون تکیهگاه بردارد.
نکتهی ایمنی
HealthyChildren تأکید میکند هر چیزی که بچه به آن تکیه میکند لبهی تیز نداشته باشد و سنگین یا به زمین محکم باشد. صندلی تاشو، میز سبک و میز عسلی شیشهای را از این بازیها کنار بگذارید. رومیزی یا پارچهی آویزان روی مبل نباشد که بچه بکشدش، زیر پایش فرش یا تشک باشد و تمام مدت کنارش بمانید.
۱ تا ۲ سالگی: راه رفتن مطمئنتر
حالا بچه راه میرود، ولی هنوز با هر تغییر سطح یا جهت ممکن است بیفتد. این بازیها قدمهایش را محکمتر میکنند.
بارکش کوچولو (۱۲ تا ۲۰ ماهگی): چند عروسک نرم یا حوله داخل یک سبد لباس پلاستیکی سبک بگذارید و نشانش بدهید چطور با دو دست هلش بدهد. بگذارید بار را از این اتاق به آن اتاق «تحویل» بدهد و شما بگویید: «دستت درد نکنه!». هل دادن وزنه، تعادل راه رفتن را تمرین میدهد و چون کار واقعی است، با ذوق تکرارش میکند. سبد را سنگین نکنید.
کوه بالشتی (۱۴ تا ۲۴ ماهگی): راه رفتن روی زمین صاف یک چیز است و بالا رفتن از سطحی که زیر پا فرو میرود چیز دیگر. از بالشها، کوسنهای مبل و یک پتوی تاشده تپهای نرم بسازید و نشانش بدهید چطور با دست و پا از آن بالا برود. هر بار که بالشی زیر زانو یا کف پایش جا خالی میکند، بدنش باید خودش را دوباره صاف کند؛ همین تنظیم مداوم است که تعادل و عضلات مرکزی بدن را قوی میکند. اول تپه را کوتاه بگیرید و دستش را نگه دارید؛ وقتی مطمئنتر شد، تپه را بلندتر کنید و بخواهید از یک طرف بالا برود و از طرف دیگر بدون کمک دست شما پایین بیاید. ذوق شما بعد از هر بار بالا رفتن، جرئت حرکتیاش را بیشتر میکند. زیر بالشها هیچ چیز سفت یا نوکتیزی نباشد، اگر کف خانه سرامیک یا پارکت است یک فرش یا تشک نازک زیر تپه پهن کنید، و بچه را هیچوقت روی تپه تنها نگذارید.
۱۸ ماهگی تا ۴ سالگی: مسیرهای چندمرحلهای
مسیر ماجراجویی خونگی: با پتو روی دو صندلی تونل بسازید، کنارش حولهی لولهشده یا بالش بچینید که از رویشان قدم بردارد، و آخر مسیر سبدی بگذارید که توپ نرم را داخلش بیندازد. برای بچهی سه چهار ساله یک خط چسب کاغذی هم روی زمین اضافه کنید که رویش راه برود، و از او بخواهید عروسکی را در دست بگیرد و با خودش از همهی ایستگاهها رد کند.
مرکز رشد کودک دانشگاه هاروارد مسیرهای مانع و بازیهایی را که حرکتهای پیچیده مثل حفظ تعادل دارند، برای بچههای ۳ تا ۵ ساله پیشنهاد میکند. توضیحش این است که وقتی بچه کار تازه و سختی را امتحان میکند، باید توجهش را جمع کند، حرکتش را زیر نظر بگیرد و اصلاح کند، و تا رسیدن به هدف ادامه بدهد. بازیهای بیشتری از این دست را در بازیهای حرکتی درشت پیدا میکنید.
۳ تا ۶ سالگی: کمی چالش
راه رفتن روی خط جادویی (۳ تا ۶ سالگی): با چسب کاغذی رنگی یک خط صاف یا بیضی روی زمین بچسبانید. اول خودتان نشان بدهید: پاشنهی یک پا جلوی نوک پای دیگر، آرام روی خط. بعد نوبت اوست. وقتی راحت شد، یک توپ یا لیوان آب در دستش بدهید که نیفتد و نریزد، یا عقبعقب راه برود.
برقص و یخ بزن (۱ تا ۵ سالگی): آهنگ بگذارید و برقصید؛ آهنگ که قطع شد، همه مثل مجسمه بیحرکت میمانند. برای بچهی سه تا پنج ساله چند کارت ساده بکشید که یک حالت بدن را نشان میدهد، مثل ایستادن روی یک پا، و وقتی آهنگ قطع شد یکی را نشان بدهید. نگه داشتن یک حالت روی یک پا برای چند ثانیه، برای این سن چالش خوبی است.
توپ روی مقوا (۴ تا ۶ سالگی): دو نفر هر کدام یک طرف مقوا را میگیرند و توپ را وسطش میگذارند. باید با هم، آهسته و هماهنگ، تا سبدی در آن سر اتاق راه بروند بیآنکه توپ بیفتد. برنده و بازنده ندارد و برای دو خواهر و برادر با سن متفاوت هم خوب است.
وقتی بچه میترسد
بعضی بچهها از روی تشک راه رفتن یا بالا رفتن از یک کوسن هم میترسند. این ترس را جدی بگیرید، ولی از بازی کنارش نگذارید.
- از نسخهی سادهتر شروع کنید. هر بازی در صفحهی خودش یک نسخهی سادهتر دارد؛ مثلاً در کوه بالشتی فقط یک بالش کوتاه بگذارید و دستش را بگیرید.
- اول خودتان بروید. دیدن شما که روی خط راه میروید یا از تپهی بالش بالا میروید، ترس را کم میکند.
- بهجای «مواظب باش!» بگویید چه کند. «پاتو بذار اینجا» یا «دستتو بذار رو بالش» به او کمک میکند؛ هشدار پشت هشدار فقط نگرانش میکند.
- تلاش را تشویق کنید، نه فقط موفقیت را. یک قدم روی تشک هم برای امروز کافی است.
ایمنی در خانه
HealthyChildren یادآوری میکند که همیشه نمیشود جلوی بالا رفتن بچهی کوچک را گرفت، ولی میشود مبلمانی را که ممکن است رویش بیفتد محکم کرد. این نکته برای بچهای که تازه به بدنش اعتماد کرده مهمتر است.
نکتهی ایمنی
کمد، کتابخانه، میز تلویزیون و آینه را با بست ضدواژگونی به دیوار محکم کنید. اسباببازی، کنترل تلویزیون و گوشی را بالای کمد و قفسه نگذارید تا وسوسهی بالا رفتن نسازد. بازیهای تعادلی را روی فرش یا تشک انجام دهید، نه روی سرامیک لیز، و اطراف مسیر را از لبهی تیز میز و وسایل شکستنی خالی کنید.
کِی با متخصص صحبت کنیم
شما بچهتان را هر روز میبینید و از همه بهتر میشناسید. اگر چیزی در حرکت کردن یا راه رفتنش نگرانتان میکند، با پزشک کودکتان صحبت کنید؛ معاینههای دورهای فرصت خوبی برای مطرح کردن همین سؤالهاست. این بازیها برای تمرین روزمرهاند و جای آن گفتوگو را نمیگیرند.
